ေဌးမင္းခုိင္ ● Consequential Law and Fundamental Law

ေဌးမင္းခုိင္ ● Consequential Law and Fundamental Law
(မုိးမခ) ဇန္နဝါရီ ၂၃၊ ၂၀၁၈

ဆယ္တန္း႐ူပေဗဒမွာ ေမးခြန္းတမ်ဳိးပါပါတယ္။ concept ေတြ Law ေတြဟာ အေျခခံက်လား (fundamental law ဟုတ္ လား) ဆိုတဲ့ ေမးခြန္းပါ။

ဥပမာ Ohm's law ဟာ fundamental law ဟုတ္လား၊ power concept ဟာ အေျခခံက်လားဆိုတဲ့ ေမးခြန္းမ်ဳိးပါ။

က်ေနာ့္အျမင္ေတာ့ ျဖစ္စဥ္ျဖစ္ရပ္တခုခုရဲ႕ ဂုဏ္သတိၱအခ်င္းအရာကို အေျခခံက်က်ရွင္းျပႏိုင္ရယ္ အဲ့ဒါ fundamental law ပါ။

ဥပမာ နယူတန္ရဲ႕ Motion Law ေတြဟာ လႈပ္ရွားမႈရဲ႕ အေျခခံသေဘာကို ဂဃနဏရွင္းျပႏုိင္လို႔ fundamental law ေတြပါ ပဲ။ (matter ေတြရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈျဖစ္ျဖစ္၊ wave ေတြရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈပဲျဖစ္ျဖစ္၊ မ်ဥ္းေျဖာင့္လႈပ္ရွားမႈပဲျဖစ္ျဖစ္၊ မ်ဥ္းေကြးလႈပ္ရွားမႈ ပဲျဖစ္ျဖစ္ သူ႕ေလာေတြနဲ႔ ရွင္းျပလို႔ ရပါတယ္)

သခ်ာၤရႈေထာင့္က ေျပာရရင္ fundamental law ေတြကို တျခားအီေကြးရွင္းေတြ၊ ေလာေတြကေန ဆင့္ပြားတြက္လို႔ မရပါ ဘူး။ (သူက အေျခခံမူလျဖစ္ေနတာကိုး)

ေနာက္တမ်ဳိးကေတာ့ အျဖစ္အပ်က္ကိုေတာ့ ရွင္းႏိုင္တယ္၊ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုတဲ့ အေျခခံသေဘာတရားေတာ့ မပါပါဘူး။ အဲဒါေတြကေတာ့ Consequential Law ေတြပါ။ တနည္းအားျဖင့္ သူတို႔က ဘာေတြ ဘယ္လိုျဖစ္လာတယ္ဆိုတာေတာ့ ေျပာတယ္၊ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုတာေတာ့ မေျပာႏိုင္ပါဘူး။ ဒါမွမဟုတ္

အကန္႔အသတ္ျဖစ္ေနတဲ့ ေယဘုယ်သြင္ျပင္လကၡဏာေလာက္ကို ေျပာျပႏုိင္ၿပီး အားလံုးနဲ႔ဆိုင္တဲ့ သေဘာသဘာဝကို မေျပာႏိုင္ပါဘူး။

ေနာက္ သခ်ာၤရႈေထာင့္က ေျပာရရင္ Consequential Law ေတြကို သူ႕ထက္ပုိၿပီး အေျခခံက်တဲ့ fundamental law ေတြ ကေန ဆင့္ပြားတြက္လို႔ ရပါတယ္။

ဥပမာ အုမ္းေလာဟာ V တိုးလာရင္ I တိုးလာမယ္လို႔ ေျပာႏုိင္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒါဟာ လွ်ပ္ကူးပစၥည္းေတြရဲ႕ ေယဘုယ်သြင္ျပင္ လကၡဏာသာ ျဖစ္တယ္။ ၿပီးေတာ့ လွ်ပ္ကူးပစၥည္းအားလံုးနဲ႔ဆိုင္တဲ့ မွန္တဲ့အဆိုျပဳခ်က္လည္း မဟုတ္ပါဘူး။ current နဲ႔ resistance ေတြအေၾကာင္းကို စက္ကြင္းသီအိုရီ (electric field) ႐ႈေထာင့္ကေန ေကာင္းေကာင္းရွင္းျပႏုိင္ပါတယ္။ (ေနာက္ အုမ္းေလာကို Maxwell ရဲ႕ အီေကြးရွင္းေတြက တြက္ထုတ္ျပလို႔ရပါတယ္တဲ့။ ဆိုေတာ့ လွ်ပ္စစ္သံလိုက္မွာ Maxwell's equation ေတြက Fundamental ျဖစ္ၿပီး Ohm's law က Consequential ပါ။

အဲလိုပါပဲ ... ႀကိဳးတေခ်ာင္းမွာ ျဖစ္လာတဲ့ တန္႔လိႈင္းေတြရဲ႕ အလ်င္ဟာ ႀကိဳးတင္းအားရဲ႕ ႏွစ္ထပ္ကိန္းရင္းနဲ႔ တိုက္႐ိုက္အခ်ဳိး က်ၿပီး mass per unit length ႏွစ္ထပ္ကိန္းရင္းနဲ႔ ေျပာင္းျပန္အခ်ဳိးက်ဆိုတဲ့ concept ဟာ fundamental မဟုတ္ပါဘူး။ အဲ့ဒီေလာ (အီေကြးရွင္း) ကို နယူတန္ရဲ႕ နိယာမေတြကေန တြက္ထုတ္လို႔ ရပါတယ္။

Hooke's law တို႔ Pascal law တို႔ဆိုလည္း Fundamental Law ေတြ မဟုတ္ပါဘူး။ အရင္းခံက အား (force)နဲ႔ လႈပ္ရွားမႈ (motion)ပါပဲ။

Snell's law ဆိုလည္း ယိုင္ေထာင့္နဲ႔ ရိုက္ေထာင့္တို႔ရဲ႕ အဆက္အစပ္ကို ေျပာျပႏိုင္ေပမယ့္ ဘာေၾကာင့္အလင္းယိုင္လဲဆိုတာကိုေတာ့ မေျပာႏိုင္ပါဘူး။ ေျပာျပႏိုင္တာက လိႈင္းသီအိုရီ (wave theory)ပါ။ ေနာက္ Snell's law ကို သူ႔ထက္ ပိုၿပီးအရင္းခံက်တဲ့ Fermat's principle of least time ကေနလည္း တြက္ထုတ္ျပႏိုင္ပါတယ္။

law of heat exchange ဆိုလည္း အဲလိုပါပဲ။ consequential law ပါ။ Fundamental Law က law of conservation of energy ပါ။

fundamental ပဲျဖစ္ျဖစ္ consequential ပဲျဖစ္ျဖစ္ သူ႕ဟာနဲ႔သူကေတာ့ လွေနတာပါပဲ။

ဒါေပမဲ့ consequential law လား fundamental law လား သိသင့္ပါတယ္။ အဲလိုမသိဘဲ consequential ကို fundamental လို႔ ထင္ေနရင္ ျပႆနာအႀကီးအက်ယ္ တက္ပါလိမ့္မယ္။

ဥပမာ အုမ္းေလာကို fundamental law လို႔ ထင္ေနရင္ semiconductor ေတြမွာ V တိုးေပမယ့္ I မတိုးတဲ့အျဖစ္ေတြကို လက္ခံႏုိင္မွာ မဟုတ္ပါဘူး။

negative resistance ဆိုရင္ ဖင္ေတာင္ ပိတ္ျငင္းပါလိမ့္မယ္။

ဒါေပမဲ့ ရုပ္ေလာကျဖစ္လို႔ သိပ္ျပႆနာမရိွပါဘူး။ လက္ေတြ႕သက္ေသ ျပလို႔ရတာကိုး ... ။

ျပႆနာက ဘဝနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ ေလာကနိယာမေတြမွာ consequential ကို fundamental ထင္ၿပီး ေရာက်ိတ္တာပါပဲ။ အဲဒီမွာ ျပႆနာတက္ပါေတာ့တယ္။

တက္တာမွ အႀကီးအက်ယ္ပါ ... ။

ဥပမာ တစ္ခုႏွစ္ခုေလာက္ပဲ ေျပာပါ့မယ္။

တစ္က လူသိအမ်ားဆံုးျဖစ္တဲ့ ေကာင္းတာလုပ္ရင္ ေကာင္းတာျဖစ္မယ္ဆိုတဲ့ ကမၼနိယာမပါ။ က်ေနာ့္အျမင္ေတာ့ ကမၼနိ ယာမဟာ consequential law ပါ။

ဘာလို႔လဲဆိုေတာ့ အက်ဳိးအေၾကာင္းဆက္ႏြယ္မႈအမ်ားႀကီးထဲကမွ တခုေလာက္ကိုပဲ ဆဲြထုတ္ျပထားလို႔ပါ။ တကယ္က ေကာင္းတာလုပ္တိုင္းလည္း ေကာင္းတာျဖစ္ခ်င္မွ ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ အေဟာသိကံျဖစ္သြားတာ ရိွမယ္၊ အက်ဳိးမေပးေသးတာ ရိွမယ္၊ ေနာက္ သူ႕ရဲ႕စိတ္ေစတနာ၊ ဝန္းက်င္အေထာက္အပံ့၊ လုပ္ပံုလုပ္နည္း ... စသည္ျဖင့္ အေၾကာင္းအခ်က္ေတြ အမ်ားႀကီးပါ။ (ဥပမာ နဖူးမွာ နားေနတဲ့ျခင္ကို ေပါက္ဆိန္နဲ႔ ထုသတ္တဲ့ ေစတနာမ်ဳိးက ေကာင္းက်ဳိးေပးလိမ့္မယ္လို႔ ေျပာဖို႔ ေတာ္ေတာ္ခက္ပါတယ္)

ေျပာရရင္ ကမၼနိယာမဟာ မျပည့္စံုပါဘူး။ ေယဘုယ်အသြင္အျပင္တခ်က္ကိုပဲ ေျပာျပလို႔ပါ (အုမ္းေလာလိုေပါ့ဗ်ာ)။ ဘာေၾကာင့္ဘယ္လိုဆိုတာေတြလဲ မပါပါဘူး။ က်ေနာ္ဉာဏ္မီသေလာက္ေတာ့ အက်ဳိးနဲ႔အေၾကာင္းတို႔ရဲ႕ အဆက္ဆစပ္ကို ဘာေၾကာင့္ဘယ္လိုဆိုၿပီး ျပည့္ျပည့္စံုစံုရွင္းျပေပးတာ ပဌာန္းေဒသနာေတာ္ပါ။ တနည္းအားျဖင့္ ပဌာန္းေဒသနာေတာ္ဟာ fundamental law ပါ။ consequential ျဖစ္တဲ့ ကမၼနိယာမကို ပဌာန္းကေန ဆဲြထုတ္လုိ႔ ရပါတယ္။

consequential ျဖစ္တဲ့ ကမၼနိယာမကိုပဲ fundamental လို႔ ထင္ေနတဲ့သူေရွ႕မွာ ကုသိုလ္ကလည္း အကုသိုလ္ကို ျဖစ္ေစတယ္ (အေထာက္အပံ့ေပးတယ္)၊ အကုသိုလ္ကလည္း ကုသိုလ္ျဖစ္ေစတယ္ (အေထာက္အပံ့ေပးတယ္)လို႔မ်ား ေျပာလိုက္ရင္ ထအရိုက္ခံရဖို႔ပဲရိွပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အမွန္က အဲ့ဒါ ဘုရားရွင္ေဟာခဲ့တဲ့ ပ႒ာန္းေဒသနာေတာ္ထဲက ဥပနိႆ ယပစၥေယာပါ။

ေနာက္ ကမၼနိယာမကိုပဲ fundamental လို႔ စဲြမွတ္ထားတဲ့ လူတေယာက္ဟာ ေကာင္းတာလုပ္လည္း ေလာေလာဆယ္ မေကာင္းတာေတြပဲ ျဖစ္ေနရင္ ငါမေကာင္းခဲ့လို႔ပဲဆိုတဲ့ determinism ဖက္ကို ယိမ္းသြားပါ့မယ္။ (ဘုရားရွင္အလိုအရ determinism ဆိုတာ ဒိ႒ိတမ်ဳိးပါ)

ေနာက္ထပ္ ဥပမာတခုေလာက္ ထပ္ျပပါ့မယ္။

လွဴတန္းျခင္းဟာ ခ်မ္းသာၾကြယ္ဝေစတယ္ဆိုတာလည္း fundamental concept/law မဟုတ္ပါဘူး။ သူကလည္း ေယဘုယ်အေၾကာင္းအခ်င္းအရာတစ္ခုကိုပဲ ေျပာျပတာပါ။ ဒါေပမဲ့ အဲဒါကိုပဲ fundamental လို႔ ထင္တဲ့အခါ လွဴရင္ ခ်မ္းသာမယ္၊ မခ်မ္းသာရင္ မလွဴလို႔ဆိုတဲ့ အျမင္မ်ဳိးေတြ ျဖစ္လာပါေတာ့တယ္။

အဲလိုစိတ္အခံေတြေၾကာင့္ပဲ ရက္စက္တဲ့အာဏာရွင္ေတြကို ဘုန္းတန္ခိုးႀကီးလွခ်ည့္ဆိုၿပီး ရိုက်ဳိးတာပါ။ တိုင္းျပည္နဖူး သိုက္တူးတဲ့ ဝိသမေလာဘသားေတြကို ေရွးအတိတ္ကံ ေကာင္းလွခ်ည့္လားဆိုၿပီး အားက်တာပါ ... ။

အဲလိုနဲ႔ပဲ ...
တရားထူးရရင္ ၿငိမ္းခ်မ္းမွာပဲ (ျမန္မာျပည္ႀကီး မၿငိမ္းခ်မ္းေသးတာ တရားထူးမရၾကေသးလို႔)
လွဴခဲ့ရင္ ခ်မ္းသာမွာပဲ (နင္ အခုဆင္းရဲေနတာ အရင္က မလွဴခဲ့လို႔)
သီလလံုရင္ အသက္ရွည္မွာေပါ့ (ျမန္မာျပည္ရဲ႕ ပ်မ္းမွ်သက္တမ္းက အာရွရဲ႕ အနိမ့္ဆံုးေတြထဲမွာပါေနတာ နင္တို႔ေတြ သီလမလံုလို႔)
စတဲ့ စတဲ့ ... ငါးမူးလို တစ္မတ္လို အေတြးအျမင္ေတြ မင္းမူလာေတာ့တယ္။
(ေနာက္ဆို နင္တို႔ ပညာရည္နိမ့္ရတာ အရင္ဘဝက ဖေယာင္းတိုင္မလွဴခဲ့လို႔လို႔မ်ား ေျပာမလားမသိ)

အမွန္က အဲဒီ့ concept ေတြက မမွားပါဘူး။
မွားတာက consequential နိယာမေတြကို fundamental လို႔ ထင္တာပါ။

အဲလိုနဲ႔ပဲ
- ကမၻာမွာ အၿငိမ္းခ်မ္းဆံုး၊ ေလာကပါလတရားေတြ အထြန္းကားဆံုး တိုင္းျပည္လို႔ ေၾကြးေၾကာ္ၿပီး ကမၻာ့အရွည္ဆံုးျပည္ တြင္းစစ္ႀကီး ဆင္ႏဲႊေနတဲ့တိုင္းျပည္ ျဖစ္လာတယ္။

- စစ္မွန္တဲ့ဘာသာတရား ထြန္းကားလို႔ ဒီတိုင္းျပည္မွာ လူျဖစ္ရတာ အလြန္ကံထူးတာလို႔ ေရရြတ္ၾကၿပီး ေနာ္ေဝတို႔ နယ္သာ လန္တို႔လို ဖံြ႕ၿဖိဳးၿပီးတိုင္းျပည္ေတြမွာ ေနထိုင္အသက္ေမြးရမယ္ဆို သိန္းထီဆယ္ခါျပန္ေပါက္သေလာက္ ဝမ္းသာတဲ့ တိုင္း ျပည္ျဖစ္လာတယ္။

- မရိွလို႔ မလွဴ၊ မလွဴလို႔ မရိွ မျဖစ္ရေလေအာင္ဆိုၿပီး ပါးရိုက္ၿပီး အလွဴခံတဲ့ တိုင္းျပည္ျဖစ္လာတယ္။

အဲလိုနဲ႔ပဲ ....
..........
................
ေမတၱာသုတ္ကို တက္တေခါက္ေခါက္နဲ႔ ရြတ္တဲ့ တိုင္းျပည္ျဖစ္လာတယ္ .... ။

မဂၤလာပါ မိေရႊျပည္ .... ။
0