ေဒါက္တာခင္ေမာင္၀င္း(သခ်ာၤ) - ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ား က်ဆံုးျခင္းအေၾကာင္းမ်ား - နိဒါန္း



ေဒါက္တာခင္ေမာင္၀င္း(သခ်ာၤ) - ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ား က်ဆံုးျခင္းအေၾကာင္းမ်ား - နိဒါန္း

(မိုးမခဘာသာျပန္အခန္းဆက္) ဇူလိုင္ ၁၁၊ ၂၀၁၈


Steven lovitsky ႏွင့္ Danial Ziblatt တို႔ေရးသားေသာ How DEMOCRACIES Die စာအုပ္နိဒါန္းကို ဘာသာျပန္သည္။

စတီဗင္လီဘစ္စကီႏွင့္ ဒယ္နီယယ္ဇိဘလပ္ တို႔သည္ ဟာဘတ္တကၠသိုလ္ (Harvard University) မွ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပါေမာကၡမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ သူတို႔သည္ ႏွစ္ေပါင္း ႏွစ္ဆယ္ေက်ာ္အတြင္း ဥေရာပတိုက္ႏွင့္ လက္တင္အေမရိကန္ႏိုင္ငံမ်ား တြင္ ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ားက်ဆံုးသည့္ အျဖစ္အပ်က္မ်ားကို ေလံလာခဲ့ၾကသည္။

ထိုပါေမာကၡႏွစ္ဦး၏ေတြ႕ရွိခ်က္အရ ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ားက်ဆံုးျခင္းမွာ စစ္တပ္မွအာဏာသိမ္းျခင္းေၾကာင့္ မဟုတ္။ စစ္လက္နက္ကိုင္ေတာ္လွန္ေရးမ်ား ေၾကာင့္မဟုတ္။ ၄င္းသည္ တေျဖးေျဖး ယိုယြင္းပ်က္စီးလာျခင္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္ သည္။ ယိုယြင္းပ်က္စီးလာေသာအရာမ်ားမွာ တရားေရးရာကိစၥမ်ား၊ ပံုႏွိပ္ျခင္း မီဒီယာမ်ားႏွင့္ ခိုင္မာစြာရပ္တည္ခဲ့ေသာ ႏိုင္ငံေရးဆိုင္ရာ စံႏႈန္းမ်ားျဖစ္သည္။ ကမၻာေပၚတြင္ ဒီမိုကေရစီစနစ္ခ်န္ပီယံဟု ေခၚႏိုင္ေသာ အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ပင္လွ်င္ ဒီမိုကေရစီစနစ္ ပ်က္စီးမႈမ်ား၏ပထမအဆင့္ကို ေက်ာ္ျဖတ္ခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။ ထိုပထမအဆင့္ မွာ ေဒၚနယ္ထရမ့္ ( Donald Trump) သမၼတျဖစ္လာျခင္း ျဖစ္သည္ဟု ထိုပါေမာကၡႏွစ္ဦးက သံုးသပ္ၾကသည္။

ကမၻာေပၚတြင္ ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ားၿပိဳကြဲျခင္းကို အမ်ားကျမင္ၾကသည္မွာ လက္နက္ကိုင္အၾကမ္းဖက္ေသာ လူမ်ား၏ လက္ခ်က္ေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ စစတပ္က အာဏာသိမ္းျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ဤသို႔ ႐ႈျမင္ျခင္းသည္ အာဂ်င္တီးနား၊ ဂါနာ၊ ဘရာဇီး၊ ဂရိ၊ ဂြန္တီမာလာ၊ ႏိုင္ဂ်ီးရီးယား၊ ပါကစၥတန္၊ ပီရူး၊ ထိုင္း၊ တာကီ၊ ဥ႐ုေဂြး ႏိုင္ငံမ်ား ဒီမိုကေရစီက်ဆံုးျခင္းကိုၾကည့္လွ်င္ လက္နက္ ကိုင္ အၾကမ္းဖက္သူမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုႏိုင္ပါသည္။

သို႔ေသာ္ ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ားက်ဆံုးေသာ အျခားနည္း၊ သိမ္ေမြ႕ေသာနည္း မ်ားရွိပါသည္။ က်ဆံုးေသာနည္းအေနျဖင့္ သိမ္ေမြ႕ေသာ္လည္း ဒီမိုကေရစီစနစ္ ပ်က္ဆီးျခင္း၊ က်ဆံုးျခင္းမွာ အတူတူပင္ျဖစ္သည္။ ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ားကို ဖ်က္ဆီးေသာသူမ်ားမွာ အာဏာသိမ္းေသာ ဗိုလ္္ခ်ဳပ္မ်ားမဟုတ္ပါ။ ျပည္သူလူထု ကိုယ္တိုင္ေရြးခ်ယ္ထားေသာ ႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ားျဖစ္သည္။ သူတို႔သည္ သူတို႔အာဏာရရွိလာေသာ ဒီမိုကေရစီနည္းလမ္းကိုသံုး၍ ဒီမိုကေရစီစနစ္ကို ပ်က္စီးေအာင္လုပ္ၾကသည္။ အေႏွးနဲ႔အျမန္သာကြာသည္။ ဒီမိုကေရစီစနစ္က်ဆံုး ျခင္းဟူေသာ ရလဒ္သည္ အတူတူပင္ျဖစ္သည္။ ဟစ္တလာ (Hitler) ကဲ့သို႔ေသာ ေခါင္းေဆာင္သည္ ရိုက္ရွတပ္ (Reich-stag) မီးေလာင္မႈအၿပီးတြင္ ဒီမိုကေရစီ စနစ္ကို အလွ်င္အျမန္ဖ်က္ဆီးလိုက္သည္။ သို႔ေသာ္ ယခုအခါတြင္ ဒီမိုကေရစီ ပ်က္စီးျခင္းသည္ တေျဖးေျဖးမသိမသာ ပ်က္စီးမွန္းမသိ၊ ပ်က္စီးသည့္အဆင့္မ်ား ကိုပင္ မျမင္ရဘဲ ပ်က္စီးသြားျခင္းျဖစ္သည္။

ယခုေခတ္တြင္ ဒီမိုကေရစီစနစ္မ်ား က်ဆံုးသည့္လမ္းေၾကာင္းမ်ားသည္ တမ်ဳိးေျပာင္းသြားၿပီျဖစ္သည္။ အမ်ားယူဆထားသလို ဖက္ဆစ္၀ါဒ၊ ကြန္ျမဴနစ္ ၀ါဒ၊ စစ္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးတို႔ေၾကာင့္ ဒီမုိကေရစီစနစ္မ်ား က်ဆံုးျခင္းမဟုတ္ေတာ့ေခ်။ ႏိုင္ငံေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားတြင္ ပုံမွန္ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားကို ျပဳလုပ္ေနဆဲျဖစ္သည္။ ထုိႏိုင္ငံမ်ားတြင္လည္း ဒီမိုကေရစီ က်ဆုံးေနၾကသည္။ က်ဆုံးေသာနည္းမ်ားမွာ အမ်ဳိးမ်ဳိးရွိသည္။ ေနာက္ဆုံးရလဒ္မွာ ဒီမုိကေရစီ က်ဆုံးျခင္း ျဖစ္သည္။ က်ဆုံးျခင္းကို ျဖစ္ေစေစေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားမွာ ဗုိလ္ခ်ဳပ္မ်ား၊ စစ္မႈထမ္းမ်ား မဟုတ္ပါ။ ျပည္သူမ်ားကိုယ္တိုင္ ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထားေသာ အစုိးရမ်ားပင္ ျဖစ္ၾကသည္။ ယခုေခတ္တြင္ ဒီမုိကေရစီက်ဆုံးျခင္းလမ္းစဥ္သည္ တရားမွ်တေသာေရြးေကာက္ပြဲမွ စတင္သည္။

တရားမွ်တေသာေရြးေကာက္ပြဲမွ စတင္ေသာ ဒီမုိကေရစီပ်က္စီးမႈလမ္းစဥ္သည္ အလြန္အႏၱရာယ္မ်ားပါသည္။ လိမ္လည္မႈ၊ လွည့္ျဖားမႈ အျပည့္ရွိျပီး၊ ရွိမွန္းပင္ မသိရသျဖင့္ ပို၍ပင္ အႏၱရာယ္ မ်ားပါသည္။

ခ်ီလီႏိုင္ငံတြင္ စစ္တပ္မွ အာဏာသိမ္းပြဲျဖစ္ရပ္တြင္ ဒီမိုကေရစီက်ဆုံးသြားေသာအျဖစ္ကို အားလုံးက ထင္ထင္ရွားရွား ျမင္ခဲ့ရသည္။ သမၼတ၏ နန္းေတာ္ၾကီး မီးေလာင္၍ ပ်က္စီးသြားသည္ကို လူတိုင္းျမင္ရသည္။ ႏိုင္ငံေတာ္သမၼတ ေသဆုံးသြားသလား၊ အက်ဥ္းက်ခံရသလား၊ အေ၀းကို အပို႔ခံလိုက္ရသလား၊ တခုခုျဖစ္သြားတာကေတာ့ ေသခ်ာသည္။ ႏိုင္ငံေတာ္ဖြဲ႔စည္းပုံဥပေဒဟူသည္ ဘယ္ေရာက္သြားမွန္း မသိေတာ့ေခ်။

သို႔ေသာ္လည္း ယခုေခတ္ ဒီမိုကေရစီပ်က္စီးေစသည့္ျဖစ္ရပ္တြင္ကား ခ်ီလီႏိုင္ငံကဲ့သို႔အျဖစ္မ်ဳိးေတြကို မေတြ႔ရပါ။ ေရြးေကာက္ပြဲျဖစ္စဥ္မ်ားသည္ သူ႔ေနရာသူ ဆက္လက္တည္ရွိေနသည္။ လမ္းေပၚထြက္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားကို မေတြ႔ရပါ။ ဖြဲ႔စည္းပုံအေျခခံဥပေဒသည္ သူ႔ေနရာမွာ သူ ရွိေနသည္။ ဒါတြင္သာမက ဒီမုိကေရစီႏိုင္ငံတြင္ ရွိရမည့္ လကၡဏာမ်ား အဖြဲ႔အစည္းမ်ားသည္ သူ႔ေနရာႏွင့္သူ ရွိေနၾကသည္။ လူအမ်ားသည္ ပုံမပ်က္ပဲ မဲေပးေနၾကသည္။ ဒီမုိကေရစီတြင္ ရွိရမည့္ အေပၚယံလကၡဏာမ်ားသည္ ဆက္လက္၍ တည္ရွိေနသည္။

အုပ္ခ်ဳပ္သူအစုိးရ၏ ဒီမုိကေရစီကို ေမွးမွိန္ေအာင္ ၾကိဳးပမး္လုပ္ေဆာင္ေသာ အလုပ္မ်ားသည္ ‘ဥပေဒအတိုင္း’၊ ‘တရားမွ်တမႈရွိသည္’၊ ‘တရားရုံးမ်ားကလည္း တရား၀င္သည္’ ဟူ၍ လက္ခံထားၾကသည္။ ထိုသို႔ ဒီမုိကေရစီကို ေမွးမွိန္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ေသာ အလုပ္မ်ားကို ‘ဒီမုိကေရစီ ရွင္သန္ေရးကို အားေပးသည္ဟူ၍ပင္ လက္ခံေစသည္’ ။ အစုိးရ၏ အလုပ္ဟူသမွ်သည္ တရားရုံးစနစ္ကို ပို၍ ေကာင္းေစသည္၊ အက်င့္ပ်က္မႈမ်ားကို တိုက္ခိုက္ျခင္းျဖစ္သည္။ ေရြးေကာက္ပြဲစနစ္မ်ားကို သန္႔ရွင္းေစသည္ ဟူ၍ပင္ လူမ်ားကို လက္ခံေစသည္။

သတင္းစာမ်ားသည္ ဆက္လက္၍ ရွိေနသည္။ သို႔ေသာ္ သူတို႔ကို ေနာက္ကြယ္မွ အႏိုင္က်င့္ေသာနည္းျဖင့္ တနည္း၊ လာဘ္ထိုး၍ တနည္း၊ သူတို႔ကိုယ္သူတို႔ အစုိးရ မၾကိဳက္ေသာအရာမ်ားကို မေရးျဖစ္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ၾကသည္။ ျပည္သူလူထုသည္ အစုိးရကို ေ၀ဘန္ႏိုင္သည့္ အခြင့္အေရး ရွိသင့္သေလာက္ ရွိသည္၊ သို႔ေသာ္ အျခားတဖက္တြင္ အခြန္ကိစၥ၊ တရားရုံးကိစၥမ်ားျဖင့္ ရႈပ္ေထြးေစသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ျပည္သူလူထုသည္ ဘာကို ဘယ္လို ယုံရမည္။ ဘယ္လုိနားလည္ရမည္ ဟူသည္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ အစုိးရက စနစ္မ်ားကို တမင္ရႈပ္ေထြးေအာင္ ဖန္တီးထားသည္။ လူမ်ားသည္ တကယ္ ဘာျဖစ္ေနသည္ဟူသည္ကို ခ်က္ျခင္း မရိပ္မိၾကေခ်။ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားသည္ သူတို႔သည္ ဒီမုိကေရစီစနစ္ေအာက္မွာ ရွိေနၾကေသးသည္ဟု ယုံၾကည္ေနၾကသည္။

ဤေနရာတြင္ တခုနားလည္ထားရမည္မွာ နားမလည္ျခင္း၊ ရႈပ္ေထြးျခင္း ဟူေသာအရာမ်ားသည္ မေတာ္တဆျဖစ္ျခင္းမဟုတ္။ ဒီမုိကေရစီ ပ်က္စီးျခင္းလမ္းေပၚတြင္ တမင္စီမံကိန္းျဖင့္ ဖန္တီးထားေသာ အရာမ်ားျဖစ္သည္။ နားမလည္ေသာအရာ ရႈပ္ေထြးေသာ အရာတခုခုကို ေတြ႔တိုင္း ၎တို႔ကို တမင္ဖန္တီးထားေသာအရာမ်ား ျဖစ္သည္ဟူသည္ကို သိရန္ လုိအပ္ပါသည္။

ျပည္သူလူထုအေနျဖင့္ ဒီမုိကေရစီစနစ္မ်ား က်ဆုံးသည့္လကၡဏာမ်ားကို မွတ္မိဖို႔ လိုအပ္ပါသည္။ ဤသည္ကား ဒီမုိကေရစီစနစ္ မက်ဆုံးေစရန္ ကာကြယ္ႏိုင္သည့္ ပထမအဆင့္ ျဖစ္ပါသည္။

ေဒါက္တာခင္ေမာင္၀င္း(သခ်ာၤ)

Steven lovitsky ႏွင့္ Danial Ziblatt တို႔ေရးသားေသာ How DEMOCRACIES Die
0