ကိုသန္းလြင္ - သတင္းစာလြတ္လပ္ခြင့္



ကိုသန္းလြင္ - သတင္းစာလြတ္လပ္ခြင့္

(မိုးမခ) ၾသဂုတ္ ၂၉၊ ၂၀၁၈

(၁)

ေဘာ္စတန္ဂလုပ္ (Boston Globe) သတင္းစာၾကီးမွ လြန္ခဲ့သည့္ၾကာသပေတးေန႔ (၁၆-ၾသဂုတ္) က သတင္းစာမ်ားတြင္ေခါင္းၾကီးအျဖစ္ “သတင္းစာမ်ား၏လြတ္လပ္ခြင့္” အမည္ႏွင့္ ေရးၾကပါရန္ေဆာ္ၾသ ခဲ့သည္၊ သမၼတမစၥတာထရန္႔၏မၾကာမၾကာ သတင္းစာမ်ားကို တိုက္ခိုက္ေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ သတင္း စာမ်ား၏ လြတ္လပ္ခြင့္ကိုေရးသား ေတာင္းဆိုသင့္သည္ဟု ယူဆေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။

အေမရိကန္ႏိုင္ငံတြင္ အထင္ကရ သတင္းစာမ်ားျဖစ္ၾကေသာ နယူးေရာ့တိုင္းအပါအ၀င္ သတင္းစာ ေပါင္း မ်ားစြာက ေရးသားၾကမည္ဟု ကတိျပဳၾကသည္၊ ၄င္းတို႔တြင္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာေက်ာ္ၾကား ေသာ သတင္းစာမ်ားႏွင့္အတူ ေစာင္ေရ ၄၀၀၀ ခန္႔သာ ေရာင္းရေသာ အပတ္စဥ္ထုတ္ ဂ်ာနယ္မ်ား အထိ ပါ၀င္ၾကပါသည္၊ ေသာၾကာေန႔က သတင္းစာေပါင္း ၇၀ ကေရးသားပါမည္ဟုကတိျပဳၾကသည္၊ အဂၤါေန႔ေရာက္ေသာအခါ အေစာင္၂၀၀ ျဖစ္လာသည္၊ ဗုဒၶဟူးေန႔တြင္ အေစာင္ ၃၀၀ ျဖစ္လာပါသည္၊

(၂)

ဂလုပ္၏ ဖိတ္ေခၚခ်က္သည္ သမၼတ၏သတင္းစာဂ်ာနယ္မ်ားေပၚထပ္ခါထပ္ခါ တိုက္ခိုက္မႈမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္သည္၊ သမၼတသည္ အထင္ကရ စီအင္အင္ (CNN) စသည့္ သတင္းဌာနမ်ားကို (Fake News ) ဟုေခၚခဲ့သည္၊ “အေမရိကန္ျပည္သူတို႔၏ရန္သူ” ဟုေခၚခဲ့သည္ ၾသဂုတ္လေစာေစာပိုင္းက စီအင္အင္ သတင္းေထာက္က အိမ္ျဖဴေတာ္သတင္းစာရွင္းလင္းပြဲမွာ သမၼတ၏ ေျပာေရးဆိုခြင့္ရွိသူက သမၼတ၏ “ျပည္သူတို႔၏ ရန္သူ” ေျပာၾကားခ်က္ကို ရႈံ႕ခ်ရန္ အဆိုျပဳျခင္းကို ျငင္းဆန္သျဖင့္ အိမ္ျဖဴေတာ္သတင္း စာရွင္းလင္းပြဲကို သပိတ္ေမွာက္ျပီး ထြက္ခြာခဲ့ဘူးသည္။

ဂလုပ္သည္မစၥတာထရန္႔ႏွင့္ပါတ္သက္၍ေဖၚျပသည္မွာယခုတစ္ၾကိမ္သည္ပထမဆံုး အၾကိမ္မဟုတ္ပါ၊ ၂၀၁၆ ခုဧျပီလကလည္း ထရန္႔ႏွင့္ပါတ္သက္၍ အပုတ္ခ်တိုက္ခိုက္ခဲ့ဘူးသည္၊ တနဂၤေႏြတစ္ရက္တြင္ ထရန္႔အေၾကာင္းအယ္ဒီတာအာေဘာ္အခမ္းမွ ေရးသားခဲ့သည္၊ ထရန္႔က ေဘာ္စတင္ဂလုပ္သတင္း စာ ကို “မိုက္မဲသည္” ဟု၄င္း “အဖိုးမတန္” ဟူ၍၄င္း စကားမ်ားႏွင့္ေခ်ပခဲ့သည္၊

၁၇၈၇ ခုႏွစ္အေမရိကန္ႏိုင္ငံ၏ ဖြဲ႔စည္းပုံကိုေၾကညာအျပီးေသာမတ္ဂ်က္ဖါဆန္ (Thomas Jefferson) ကမိတ္ေဆြတစ္ေယာက္ထံစာေရးရာတြင္ “သတင္းစာမ်ားမရွိတဲ့အစိုးရ” ႏွင့္ “အစိုးရမရွိတဲ့သတင္းစာ” ဘယ္ဟာကို ေရြးခ်ယ္ရမသိျဖစ္ေနေၾကာင္း သူ႔အေနႏွင့္ အစိုးရမ်ားမရွိတဲ့ သတင္းစာက ေကာင္းမယ္ ထင္ေၾကာင္းေရးခဲ့သည္။

ထိုအျမင္မွာ သူသမၼတမျဖစ္မွီက အျမင္ျဖစ္ပါသည္၊ သူသမၼတျဖစ္လာေသာအခါ သူ႔အျမင္ေျပာင္းလဲ သြားရသည္၊ အိမ္ျဖဴေတာ္တြင္ ေနခဲ့ျပီးေနာက္ အႏွစ္ ၂၀ ၾကာေသာအခါ သူ႔မိတ္ေဆြကို ေျပာရာတြင္ သူ႔အျမင္ကို ေျပာင္းရေတာ့မည္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ သတင္းစာထဲပါတာေတြကို ယုံၾကည္၍မရေသာေၾကာင့္ အဲဒီညစ္ညမ္းတဲ့ ကရိယာၾကီးထဲကို ထည့္လိုက္ျပီးတဲ့ေနာက္ အမွန္တရားကိုပင္ သံသယ၀င္လာရျပီ ျဖစ္သည္ဟု ေရးသားခဲ့သည္။

ဂ်က္ပါဆန္၏ စိတ္မသက္မသာျဖစ္ရမႈကို ယခုအခ်ိန္မွာလည္း ကၽြန္ေတာ္တို႔နားလည္ႏိုင္ၾကပါသည္၊ ဤသို႔ မသက္မသာျဖစ္ရမႈသည္ သူတန္ဘိုးထားေသာ အမွန္တရားေပၚေပါက္ေရးအတြက္ အေရးၾကီး ပါသည္၊ အေမရိကန္ျပည္ၾကီးကို တည္ေထာင္ခဲ့သူမ်ား သူတို႔အေတြ႔အၾကံဳမွတဆင့္ နားလည္လာရ ေသာ ျပည္သူလူထုသည္အမွန္တရားကို သိမွသာ “ျခစားျခင္း” ႏွင့္ ေရရွည္တြင္ “လြတ္လပ္ခြင့္ ႏွင့္ အမွန္တရား” ကို တည္ေဆာက္ႏိုင္လိမ့္မည္ျဖစ္ပါသည္။

အေမရိကန္တို႔၏ အျမင့္ဆုံးတရားလႊတ္ေတာ္က ၁၉၆၄ ခု ဆုံးျဖတ္မႈတစ္ခုတြင္ အမ်ားျပည္သူၾကားမွာ ခ်ျပေဆြးေႏြးႏိုင္ဘို႔ဆိုတာလူတိုင္းရဲ႕ “ႏိုင္ငံေရးတာ၀န္ပါဘဲ “ ဟု ေျပာခဲ့သည္၊ ထိုသို႔ေသာ ေဆြးေႏြးမႈ မ်ားသည္ ကန္႔သတ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္မႈ ကင္းရွင္းျပီးအမ်ားျပည္သူမ်ားက လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ေဆြးေႏြးခြင့္ရွိရ မည္ဟုဆိုသည္၊ ထို႔အတြက္ေၾကာင့္ဤေဆြးေႏြးမႈမ်ားတြင္ အစိုးရ၀န္ထမ္းမ်ားေပၚတိုက္ခိုက္မႈ၊ တခါတရံ စိတ္အေႏွာက္အယွက္ျဖစ္ရေလာက္ေအာင္ ပြင့္လင္းမႈတို႔ ပါ၀င္ရမည္ဟုဆိုသည္။

၂၀၁၈ ခုေရာက္ေသာအခါ အေမရိကန္ျပည္တြင္အိမ္ျဖဴေတာ္၀န္ထမ္းမ်ားက သတင္းဌာနမ်ား အေပၚ အျပင္းထန္ဆုံးထိုးႏွက္ၾကသည္၊ သတင္းကို ဆိုးရြားေအာင္ျပဳလုပ္ျခင္း၊ တခါတရံ လြဲမွားေအာင္လုပ္ သည္ဟု အေျပာခံရသည္၊ သတင္းအယ္ဒီတာမ်ားႏွင့္ သတင္းေထာက္မ်ားသည္ လူမ်ားသာျဖစ္ၾကရာ အမွားႏွင့္မကင္းႏိုင္ၾကေပ၊ ထိုအမွားမ်ားကို ျပင္ဆင္ရန္မွာ သတင္းသမားမ်ား၏ တာ၀န္ပင္ျဖစ္သည္၊ သင္မၾကိဳက္ပါက သတင္းအမွား (Fake News) ဟုေခၚဆိုျခင္းမွာ ဒီမိုကေရစီစနစ္ ကို တိုက္ခိုက္ရာ ေရာက္ပါသည္၊ သတင္းသမားမ်ားကို လူထု၏ရန္သူဟု ေခၚဆိုျခင္းမွာလည္းအလားတူအႏ ၱရာယ္ၾကီး ပါသည္။

ထိုတိုက္ခိုက္မႈမ်ားမွာ ဥပေဒစိုးမိုးမႈနည္းပါးေသာ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ပို၍ ဆိုးရြားပါသည္၊ စီးပြားေရး အၾကပ္ အတည္းေၾကာင့္ လူတို႔၏ေကာင္းေသာစိတ္ဓာတ္မ်ားယိုယြင္း ျပိဳပ်က္လွ်က္ရွိပါသည္၊ သို႔တိုင္ေအာင္ ဂ်ာနယ္လစ္မ်ားက အထူးတလည္ ၾကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္လွ်က္ရွိၾကျပီး ေမးသင့္ေမးထိုက္ေသာ ေမးခြန္း မ်ားကို ေမး၍လည္းေကာင္း၊ သင္အျခားနည္းမ်ားျဖင့္ မၾကားႏိုင္ေသာ အျဖစ္ပ်က္မ်ားကို ေျပာျပ၍ လည္းေကာင္းသူတို႔တာ၀န္ကိုေက်ပြန္ေအာင္ေဆာင္ရြက္ေနၾကပါသည္၊

San Luis Obispo Tribune သတင္းစာတြင္ ၄၆ နာရီၾကာထိန္းသိမ္းထားသူတစ္ေယာက္ အခ်ဳပ္ခန္း တြင္းမွာေသဆုံးရျခင္း သတင္းပါလာခဲ့သည္၊ ထိုသတင္းေၾကာင့္ စိတ္ဓာတ္ခ်ိဳ႔ယြင္းသူမ်ားကို ခ်ဳပ္ေႏွာင္ ျခင္းႏွင့္ပါတ္သတ္၍ ႏိုင္ငံေတာ္၏ဥပေဒကို ျပင္ဆင္ၾကရပါသည္။

အေမရိကန္ျပည္မွ သတင္းစာမ်ားသည္ အစိုးရပိုင္မဟုတ္၊ ပုဂၢလိကရန္ပုံေငြျဖင့္သာ သတင္းစာကို ထုတ္ေ၀ၾကရပါသည္၊ အစိုးရကထုတ္ျပန္ေၾကညာစရာရွိလွ်င္ စာရြက္ကေလးတရြက္သာ ထြက္လာျပီး သတင္းစာသမားတို႔ ကထိုအေၾကာင္းကို ေၾကညာေပးရပါသည္၊ သမၼတတစ္ေယာက္ တိုင္းခန္းလွည့္ လွယ္ပါက သတင္းစာ၏မ်က္ႏွာဖံုးတြင္ ပါရန္သင့္မသင့္ကို သတင္းစာကသူ႔ဖါသာ ဆံုျဖတ္ပါသည္၊ အစိုးရ၏တာ၀န္မွာလုပ္စရာရွိသည္တို႔ ကိုလုပ္ရန္သာျဖစ္သည္၊ သတင္းျဖန္႔ခ်ီေရးမပါ၀င္ေပ။

သတင္းျဖန္႔ခ်ီေရးမွာသတင္းစာတို႔၏ အလုပ္ျဖစ္သည္၊ ဒီမိုကေရစီႏိုင္ငံတို႔တြင္ ဤစနစ္ကိုသာက်င့္သုံး သည္၊ ဘယ္သတင္းကို မ်က္ႏွာဖုံးမွာထား၊ ဘယ္သတင္းကို စာမ်က္ႏွာဘယ္ေလာက္မွာထားမည္ဆို သည္မွာ သတင္း၏တန္ဘိုးေပၚတြင္ၾကည့္၍ အယ္ဒီတာအဖြဲ႔မွ ဆံုးျဖတ္ပါသည္၊ သတင္းစာတြင္ ထည့္ သြင္းျပီး ျဖစ္လာသမွ်ကိုတာ၀န္ယူရသည္၊ အယ္ဒီတာအဖြဲ႔ အဆံုးအျဖတ္လြဲမွား၍ သတင္းစာမေကာင္း လ်င္ သတင္းစာထုတ္ေ၀သူတို႔ ဘ႑ာေရး အရ ထိခိုက္ေတာ့သည္၊

ဂ်က္ဖါဆန္ ကသတင္းစာတစ္ေစာင္ကိုအခမ္း ၄ ခမ္းခြဲႏိုင္ေၾကာင္း၊ (၁) အမွန္တရား (၂) ျဖစ္ႏိုင္ဘြယ္ ရာမ်ား (၃) ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ရွိေသာအရာ (၄) အလိမ္အညာ မ်ားဟူ၍ ခြဲႏိုင္ေၾကာင္း၊ သတင္းစာတစ္ေစာင္ သည္ အမွန္တရားသက္သက္ခ်ည္းသာေဖၚျပပါက ျပင္းစရာေကာင္းေနမည္ျဖစ္၍ ေရာင္းရမွာ မဟုတ္ ေၾကာင္း၊ အကယ္၍အမွားမ်ားကိုခ်ည္းေရးသားျပန္လ်င္လည္း ထိုအရာမ်ားကို ဖတ္၍သိသည္ထက္ ဘာမွမဖတ္ဖဲေနျခင္းကပိုျပီးေကာင္းမည္ဟုယူဆႏိုင္ေၾကာင္း၊ သတင္းစာ အယ္ဒီတာ၏အလုပ္မွာ သူ႔ သတင္းစာတြင္အလိမ္အညာမ်ား မပါေစရန္တာ၀န္ယူရေၾကာင္း၊ လူတစ္ေယာက္၏ ေခါင္းထဲတြင္ သတင္းအမွားမ်ားႏွင့္သာ ျပည္႔ေနပါက အႏၱရာယ္ျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္းေရးသားခဲ့သည္၊

(၃)

ျပည္သူတို႔ဖတ္ရေသာသတင္း မွန္ကန္ေရးသည္သတင္းသမားတို႔၏တာ၀န္ပင္ျဖစ္သည္၊ သတင္းစာ သည္ လြတ္လပ္ရမည္၊ မွန္ကန္ေသာသတင္းကို လြတ္လပ္စြာေရးသားႏိုင္ရမည္၊ သတင္းစာကို ဖိႏွိပ္ ၍ သတင္းအသံ ေပ်ာက္သြားပါက ႏိုင္ငံေတာ္အတြက္မေကာင္းေပ၊ အစိုးရ၏လုပ္ရပ္မ်ား မွန္မမွန္ ကို သတင္းစာမ်ားကေစာင့္ၾကည့္ ရန္တာ၀န္ရွိေပသည္၊

အစိုးရအဖို႔မွာလည္းလုပ္စရာရွိသည္ကိုလုပ္ရံုျဖင့္မျပီး၊ ထိုလုပ္ရပ္၏ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈႏွင့္ေရရွည္ ႏိုင္ငံေတာ္အေပၚ၌ျဖစ္ေပၚလာမည့္ အက်ိဳးဆက္မ်ားကို သိရွိရန္သတင္းစာဖတ္ၾကရန္လိုေပသည္၊ အေတြးအေခၚသစ္၊ စိတ္ကူးဥာဏ္အသစ္ရရွိေရးအတြက္လည္း သတင္းစာကိုဖတ္ရႈၾကရန္လိုအပ္ပါ သည္၊

ကိုသန္းလြင္

Ref: More Than 300 papers Join Globe, by James Reiss Editorial Globe August 14.
0